“Sabit bin Kurra matematik, astronomi ve tıp alanlarında uzman bir İslam bilginidir. Çağının çok ilerisinde çalışmalar yapmış, tüm bu alanlarda büyük gelişmelere öncülük etmiştir. Özellikle geometri ve cebir konusunda bir çok yeniliğe imza atmıştır. Diferansiyel hesabını Newton’dan önce belirlemiş, geometriyi aritmetiğe ilk uygulayan kişi olmuştur.” Doğum tarihi tam olarak bilinmemekle beraber 821 yılında Urfa Harran’da doğduğu sanılmaktadır. Harran’ın bilgin yetiştiren köklü bir ailesinden gelmektedir. Ailesinin varlıklı olması bilimsel araştırma ve çalışmalarını kolaylaştırmıştır. Kurra, çalışmalarını Bağdat’ta sürdürdü. Süryanice ve Yunanca biliyordu. Tercüme işleri yapan Kurra’nın çalışma alanı astronomi, matematik ve fizikti. Halife el-Mutadıd’ın sarayına gökbilimci olarak alındı. Matemamatik, astronomi ve tıp alanlarında bir çok yeniliğe imza atan Kurra’nın çalışmalarından bazılarını şöyle özetleyebiliriz: Cebiri geometriye uygulamıştır. Pisagor teoreminin genel bir ispatını yapmıştır. Küresel trigonometri ve ileride integrale dayalı yüzey alanı ve cisim hacim he-sapları yöntemini geliştirmiştir. Sinüs teoreminin tanımını yapmış ve bunu astronomiye uygulamıştır. Ekinoksun salınım hareketini açıklayabilmek için Batlamyus modeline dokuzun-cu bir taşıyıcı küre eklemiştir. Güneş’in yere en yakın noktasının yer değiştirmesinden bahsetmiştir. Parabol ve paraboloidler üzerinde yoğun olarak çalışmıştır. “Dost Sayılar” kuramını ele almıştır.

Güneş ve Ay’ın hareketlerindeki problemleri incelemiş ve Güneş saatleri üze-rine bir kitap yazmıştır. Euclides’in ‘Geometrinin Elemanları’ isimli yapıtını, Apollonius’un ‘Konik kesmeleri’ isimli eserini, Batlamyus’un ‘Coğrafya’ kitabını ve Arşimed’in bazı eserlerini Arapçaya çevirmiştir. Yine Batlamyus’un ünlü eserini Arapçaya “Algamesti” adıyla yorumlayarak çevirmiş, Batlamyus’un eserinde bulunan bilgilerin yanında o dönem için yeni olan bazı trigonometri ve astronomi bilgilerini de eklemiştir. Sabit bin Kurra özellikle geometri konularındaki çalışmaları ile ünü günümüze kadar ulaşmış değerli matematikçilerden biridir. Menalaus, Apolonyos, Pisagor, Archimed, Euclides ve Theodosus’un eserlerini Arapça olarak açıklayarak, o dönem geometriye, yepyeni bilgiler kazandırmıştır. Doğu Bilimci Georges Rivoire, Sabit bin Kurra’nın geometri sahasındaki kat-kısından şöyle bahseder: “Cebirin geometriye uygulanmasını, Müslümanlara borçluyuz. Bu da 900 yılında vefat etmiş olan Sabit bin Kurra’nın eseridir.” Ünlü Matematik Tarihçisi Carl Benjamin Boyer ise Matematiğin Tarihi isimli kitabında Kurra hakkında şunları yazar: “MS 9. yüzyıl Müslüman matematikçilerin altın çağı oldu. Yüzyılın ilk yarısında Harzemli, ikinci yarısında Sabit bin Kurra damgasını vurdular. Harzemli ile Oaklides temelciler olarak benzeşir. Sabit ise, Pappus gibi, yüksek matematik yorumcusudur.” (Boyer, C. B. (1968). A History of Mathematics, John Wiley and Sons, New York, sf. 258) Kurra, trigonometrinin Avrupa’da yayılması konusunda da en etkin kişilerden biri olmuştur. 79 eseri olduğu bilinmektedir. Bunlardan 21 eser tıp, 2 eser müzik ve 25 eser ise felsefe, matematik ve astronomi ile ilgilidir. Bu değerli matematikçi ve İslam bilgininin 900-901 yılları civarında Bağdat’ta vefat ettiği sanılmaktadır.

Posted in

Bir yanıt yazın

Hayati Kartal sitesinden daha fazla şey keşfedin

Okumaya devam etmek ve tüm arşive erişim kazanmak için hemen abone olun.

Okumaya Devam Edin