Büyük Önder Atatürk, Türk Milleti’nin kurtarıcısı, cesur bir kahraman ve askerdir. Gerçek bir Osmanlı paşası olan Atatürk, aklı, vizyonu ve karak-teriyle örnek bir liderdir. 7 Atatürk’ün Çocukluğu ve Gençliği Mustafa Kemal Atatürk 1881 yılında, Selanik’te Kocakasım Mahallesi, Islah-hane Caddesi’ndeki üç katlı bir evde dünyaya geldi. Bu ev günümüzde müze haline getirilmiştir. Atatürk’ün babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım’dır. Ali Rıza Efendi, Selanik’in yerlilerindendi. Dedesi Hafız Ahmet Efendi 14-15. yüzyıllarda Konya ve Aydın’dan Makedonya’ya yerleştirilmiş Kocacık yörük-lerindendi. Hacı Sofu ailesinden Feyzullah Ağa’nın kızı olan annesi Zübeyde Hanım ise Selanik yakınlarındaki Langaza kasabasına yerleşmiş eski bir Türk ailesine mensuptu. 1839 doğumlu Ali Rıza Efendi ilk zamanlar gümrük memurluğu yapmış, daha sonra ise kereste ticaretine başlamıştı. 1871 yılında Zübeyde Hanım’la evlen-di. Fatma (1871/72-1875), Ahmet (1874-1883), Ömer (1875-1883), Mustafa (Kemal Atatürk) (1881-1938), Makbule (Boysan, Atadan) (1885-1956) ve Na-ciye (1889-1901) adında altı çocukları oldu. Fakat Mustafa’nın kardeşlerinin birçoğu, çocuk yaşlarında hayatını kaybetti. Sadece Makbule Hanım 1956 yılına kadar yaşadı. Zübeyde Hanım geleneklerine önem veren dindar bir insandı. Bu yüzden oğlu Mustafa’nın mahalle mektebine dini törenle başlamasını istiyordu. Bunun üze-rine Mustafa, Hafız Mehmet Efendi’nin mahalle mektebinde öğrenime başladı, daha sonra babasının isteği üzerine Şemsi Efendi Mektebi’ne geçti. Bu sırada, Ali Rıza Efendi henüz 50 yaşında iken 1888 yılında hayatını kaybetti. Bu olay, küçük yaşta Mustafa’yı kendi kararlarını tek başına almaya ve kendini geliştir-meye zorlamıştı. Mustafa, Langaza’daki (Selanik’e bağlı bir yerleşim yeri) Rapla Çiftliği’nde dayısı Hüseyin Efendi’nin yanında kalmaya ve çiftlikte çalışmaya başladı. Ancak annesi okula gitmemesi nedeniyle endişeleniyordu. Sonunda, annesinin Selanik’teki kız kardeşi ile birlikte yaşamalarına karar verildi. Bunun üzerine annesiyle birlikte Selanik’e dönerek orada okulunu bitirdi. 1883 yılında Selanik Mülkiye Rüştiyesi’ne kaydoldu. Bu okulda matematik öğretmeni Yüz-başı Üsküplü Mustafa Sabri Bey, ismine “Kemal”i ilave etti. Artık genç öğrenci Mustafa Kemal olmuştu. Bundan sonra 1896 yılında Manastır Askeri İdadisi’ne kaydoldu. Burada Ömer Naci ile tanıştı. İlerleyen yıllarda ünlü bir hatip olan Ömer Naci, Mustafa Kemal’in hitabet ve edebiyatı sevmesini sağladı. Musta-fa Kemal, yabancı dil öğrenimine ağırlık vererek Fransızca dersleri almaya da başladı. Bu dönem, Mustafa Kemal’in Ali Fethi (Okyar) ile de yakın arkadaş olduğu bir dönemdi. Genç 1896-1899 yıllarında okuduğu Manastır Askeri İda-disi’nde Mustafa Kemal’in tarihle de yakından ilgilenmeye başadı, bunda tarih öğretmeni Kolağası Mehmet Tevfik Bey (Bilge)’in büyük payı vardı. Manastır Askeri İdadisi’nin ardından Mustafa Kemal, 1899 yılında İstanbul’da Mekteb-i Harbiye-i Şahane (Harp Okulu)’na girdi. Bu okuldan 1902 yılında Teğmen rütbesiyle mezun oldu. Üç yıl sonra 11 Ocak 1905 yılında da kurmay yüz-başı rütbesiyle Harp Akademisi’ni bitirdi. Gerek okul yıllarında gerekse mezun olduktan sonraki dönemde, padişahlık rejimiyle ilgili farklı düşünceleri nedeniyle dikkatleri üzerine çekti. Okul yıllarında birkaç arkadaşıyla bilrikte el yazması bir gazete çıkarıyordu. Düşünce hürriyeti, özgürlük, çağdaşlık fikirlerinin ağırlıklı olarak işlendiği bu gazete bir müddet sonra yasaklandı. Mustafa Kemal ve arkadaşları, öğrenci hareketi olarak başlayan siyasi hareketi devam ettirip ör-gütleyebilmek için İstanbul’da bir ev kiraladılar. Mustafa Kemal bu evde kaldığı süre içinde, Fethi Bey’le görüşmeye gittiği bir gün gözaltına alındı ve birkaç ay İstanbul’da tutukluluk devresi geçirdikten sonra, 5 Şubat 1905’te 5. Ordu’da görev almak üzere Şam’a atandı. Şam’daki Faaliyetleri ve Vatan ve Hürriyet Cemiyeti Şam’a gönderilen Mustafa Kemal 5. Ordu’da görev yapıyordu. Şam’da kaldığı süre boyunca Suriye’nin neredeyse tüm bölgelerini dolaşan Mustafa Kemal, Osmanlı Devleti’nin idaresindeki sorunları, ordunun ihtiyaçlarını, eğitim ve öğrenimin önemini yerinde tespit etme imkanı buldu. Ordu ile sivil halkın arasının açılmış olduğunu, ordunun eğitimsiz bırakıldığını gördü. Bir yıl sonra arkadaşlarıyla “Vatan ve Hürriyet” adında bir cemiyet kurarak, gizli muhalefet faaliyetlerine başladı. Bu cemiyeti kurarken yanında Dr. Mahmut Bey, Lütfi Müfit Özdeş, Binbaşı Lütfi Bey ve askeri tabib Mustafa Cantekin vardı. Bu kişilerle birlikte ilk olarak cemiyetin Yafa, Kudüs ve Beyrut’ta şubelerini açtı. Mısır ve Yunanis-tan üzerinden gizlice Selanik’e giderek cemiyetin bir şubesini de burada açtı ve daha sonra tekrar Şam’a döndü. Mustafa Kemal’in bu gizli Selanik ziyareti İstanbul yönetimi tarafından duyulmuştu. Ancak amirlerinin kendisini koruması sayesinde Mustafa Kemal herhangi bir ceza almadı. Orduda yükselmeye devam eden Mustafa Kemal 20 Haziran 1907’de Kola-ğası oldu ve Şam’daki ordunun Kurmay Başkanlığı’nda bir göreve getirildi. 13 Ekim 1907’de 3. Ordu Karargahı’na atandı. Karargahın Selanik’teki şubesinde çalışmak için Selanik’e vardığında Vatan ve Hürriyet’in şubesinin İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne ilhak ettiğini öğrendi. Bununla birlikte arkadaşları da İtti-hat ve Terakki Cemiyeti’ne katılmışlardı. Bunun üzerine Mustafa Kemal 1908 Şubat ayından itibaren İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde çalışmalarına başladı. Bu sırada, 3. Ordu Karargahı’ndaki görevine ek olarak 22 Haziran 1908 yılında Üsküp-Selanik arasındaki demiryolu müfettişliğine atandı. Mustafa Kemal’in Selanik’te bulunduğu bu dönem İttihat ve Terraki’nin çeşitli yollarla, İstanbul yönetimini II. Meşrutiyet’i ilan etmeye zorladığı bir dönemdi. II. Meşrutiyetin İlanı ve Mustafa Kemal Libya’da 23 Temmuz 1908 tarihinde İkinci Meşrutiyet ilan edildiğinde Mustafa Kemal Selanik’te bulunuyordu, aynı zamanda İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin faaliyet-lerini ve gelişmelerini de takip etmekteydi. Bu dönem Mustafa Kemal’in, İttihat ve Terakki’nin anti-demokratik uygulamalarını eleştirmeye başladığı dönemdir. 1910 yılı Eylül ayında askeri gelişmeleri izleme amacıyla Fransa’ya gönderilen Mustafa Kemal, bu görevi esnasında Fransız ordusunu ve komutanlarını yakın-dan tanıma fırsatı buldu. Daha sonra yine Selanik’e döndü. Mustafa Kemal’in askerlik günleri çok hareketli geçmekteydi. Bir süre sonra 1911 Martı’nda Arnavutluk’ta bir isyan çıktı. Bu isyanı bastırmak üzere Nazır Mahmut Şevket Paşa harekat düzenledi. Mustafa Kemal de bu harekatta görevlendirildi. İsyan bastırıldıktan sonra Mustafa Kemal, 15 Ocak 1911’de 3. Ordu Karargahı’ndaki görevinden alınarak, ilk once 5. Kolordu Karar-gahı’na, daha sonra yine Selanik’te bulunan 38. Piyade Alayı’na atandı. Mustafa Kemal’in askerlikteki başarısı onu sürekli başka görevlere atanmasında başlıca etkendi. Atandığı yerlerde her zaman kumandanlarının ve arkadaşlarının sev-gi ve saygısını kazandı. 27 Eylül 1911 tarihinde ise, İstanbul’da Genelkurmay Başkanlığı’nda bir göreve tayin edildi. İstanbul’a gelerek bir süre Genelkurmay Başkanlığı’nda çalıştı. İttihat ve Terraki Cemiyeti’yle Yollarının Ayrılması Mustafa Kemal, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde kısa bir dönem üye olarak bu-lunmuş ve bu süre zarfında da her zaman Cemiyet’in yanlış uygulama ve yön-temlerinin karşısında olmuştur. Parti liderlerini iç ve dış politikada alınan hatalı kararlar, baskıcı uygulamalar gibi konularda sürekli uyaran Mustafa Kemal, Ali Fethi Bey ile birlikte İttihat ve Terakki içindeki muhalefet olarak tanınmıştır. Kendi açıklamalarında da bu gerçeği sık sık ifade etmiş, Milli Mücadele döneminde yeniden ülkeye girmeye çalışan İttihat ve Terraki yöneticilerine karşı koymuştur. Mustafa Kemal’in İttihat ve Terraki’ye katılması, 1907 yılında, yakın dostı Ali Fethi Bey’in ısrarıyla olmuştur. Mustafa Kemal kendi kurduğu Vatan ve Hürriyet Cemiyeti vasıtasıyla başarmak istediklerini İttihat ve Terakki’de yapılabilece-ğini ummuş, ancak çok geçmeden bu umudunun gerçekleşmesinin mümkün olmadığını anlamıştır. Ordunun siyasete karışmaması gerektiği düşüncesinde olan Mustafa Kemal, en baştan itibaren İttihat ve Terakki’nin siyasi manevralarından, partinin merkez yönetiminden uzak durmayı tercih etmiştir. Mustafa Kemal’in bu tutumu İttihat ve Terakki içindeki belli çevreleri rahatsız etmiş, üst düzey yönetim kendisinin aleyhine dönmüştür. Enver Paşa’nın Hafız Hakkı’ya “Mustafa Kemal fazla ileri gidiyor, buna bir çare bulalım” dediği bilinmektedir. 1909’da Selanik’te toplanan Genel Kurul’a başkanlık eden Mustafa Kemal, ordunun siyasete karışmaması gerektiği düşüncesini ortaya atmış, Meşrutiyet’in ancak silahlı kuvvetlerle korunabileceğini iddia edenler ise buna şiddetle karşı çıkmıştır. İki grup arasında ateşli tartışmalar yaşanmış, neticede Mustafa Kemal’in görüşleri çoğunluk oyuyla kabul görmüştür. Bu olay, Mustafa Kemal ile İttihat ve Terraki arasındaki fikir ayrılıklarının iyice derinleşmesine ve ilişkilerin kopma noktasına gelmesine neden olmuştur. Mustafa Kemal’in Cemiyet hakkındaki eleştirileri şu maddeler altında toplanabilir:

1. Cemiyet’in komite olmaktan çıkarılıp, siyasi bir parti halinde getirilmesi gerektiği, 2. Ordu’nun siyasetten tamamen ayrılması ve bazı subaylara verilen “Hürriyet Kahramanı, Hürriyet Mücahidi” gibi ünvanların kaldırılması, 3. Cemiyetle masonluk arasındaki tüm bağlantıların koparılması, bunu ispat-lamak için tüzükte gerekli değişikliklerin yapılması. Kabul töreninde yapılan masonik uygulamaların tamamen ortadan kaldırılması, 4. Cemiyet mensupları arasındaki imtiyazlı mevkileri kaldırıp, eşitlik ilkesine göre hareket edilmesi. 19. Fırka Komutanı Mustafa Kemal’in I. Dünya Savaşı’na Katılışı 5 Ekim 1911 tarihinde İtalyanlar Trablusgarp’a saldırdı. Mustafa Kemal 29 Eylül 1911’de başlayan Trablusgarp Savaşı’nda, görev almak üzere 15 Ekim 1911’de İstanbul’dan ayrıldı. Tobruk ve Derne’deki gönüllü mahalli kuvvetlerin başına geçti. 22 Aralık 1911 yılında yapılan Tobruk Savaşı’nı Mustafa Kemal komutasındaki Osmanlı kuvvetleri büyük başarıyla kazandı. Başarılarından do-layı 27 Kasım 1911 yılında binbaşı rütbesini aldı. Akabinde 1912’de Derne Komutanlığı’na getirildi. Savaşlar ardı ardına devam etmeyteydi ki, tam bu sırada Balkan Savaşı patlak verdi. Bu durum nedeniyle Mustafa Kemal, 24 Ekim 1912’de Trablusgarp’tan İstanbul’a hareket etti. Savaşın kızıştığı yerlere mutlaka Mustafa Kemal gön-deriliyordu. Kuşkusuz başarılı stratejileri nedeniyle aranılan bir kumandandı. Balkan Savaşı’nın çıkması üzerine 21 Kasım 1912’de Gelibolu’da bulunan Ak-deniz Boğazı Kuvay-ı Mürettebesi Komutanlığı Harekat Şubesi Müdürlüğü’ne atandı ve Gelibolu’ya geldi. Savaş sırasında Selanik’in kaybedildiği haberini aldı. Bir yandan da Bulgar ordusu ilerlemeye devam ediyordu ve Çatalca’ya kadar gelmişlerdi. Mustafa Kemal bu durumdan çok etkilenmişti. Bulgar ordusunun durdurulması gerektiğini düşünüyordu. Bir süre sonra Bolayır Kolordusu Kurmay Başkanlığı’na getirildi. Mustafa Kemal’in Dimetoka ve Edirne’nin düşmandan geri alınışında ve düşman kuvvetlerinin durdurulmasında büyük hizmetleri oldu. Balkan Savaşı bittikten sonra 27 Ekim 1913 tarihinde Sofya Askeri Ataşeliği’ne atanarak arkadaşı Sofya Sefiri Ali Fethi Okyar ile birlikte çalıştı. Mustafa Kemal’in rütbesi yükselmeye devam ediyordu. Sofya’da bulunduğu sırada, 1 Mart 1914’te yarbaylığa yükseldi. 1915 yılının Ocak ayına kadar Sofya’da görev yaptı. Bu süre zarfında diğer cephelerde savaşlar devam etmekteydi. 1914’de I. Dün-ya Savaşı Almanya’nın Rusya’ya savaş ilanıyla başlamıştı. Mustafa Kemal, Osmanlı Devleti’nin bu savaşa girmesini istemiyordu. Bu düşünce ve görüşlerini Harbiye Nezareti’ne bildirdi. Ne var ki, İttihatçı Paşaların tesiri ve planlarıyla, 29 Ekim 1914’de Osmanlı Devleti de İttifak Devletleri yanında savaşa girmek duru-munda kaldı. Bunun üzerine Mustafa Kemal savaşta bizzat görev almak istedi. Onun için vatan savunması herşeyin üstünde geliyordu. 20 Ocak 1915’de 3. Kolordu emrinde Tekirdağ’da kurulacak olan 19. Tümen Komutanlığı’na atandı ve Maydos Mıntıkası Kumandanı olarak görevlendirildi. Gelibolu Yarımadası ve Anafartalar Zaferi’nde Mustafa Kemal Savaş tüm hızıyla devam etmekteydi. Bu sırada 18 Mart 1915 yılında Çanakkale Boğazı’nı geçmeye çalışan İngiliz ve Fransız donanmasına karadan topçuların başarılı saldırılarıyla ağır kayıplar verdirildi. “Çanakkale geçilmez!” sözü Mustafa Kemal’in başarılı askeri manevralarıyla tarihe geçti. Bu gelişmeler üzerine 23 Mart 1915 tarihinde Alman kumandan Liman von Sanders komutanlığında 5. Ordu kurulmasına karar verildi. 25 Nisan 1915’te Arıburnu’na çıkan düşman birlikleri, Mustafa Kemal’in birlikleri tarafından Conkbayırı’nda durduruldu. Ingliz birlikleri geri çekilmek zorunda bırakıldı. Türk Ordusu Mustafa Kemal’in önderli-ğinde tarihi bir kahramanlık destanı yazdı. Bu büyük göreve askerlerini çağıran Mustafa Kemal tarihi emrini şöyle veriyordu: Ben, size taarruz emretmiyorum; ölmeyi emrediyorum! Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler ve kumandanlar geçebilir! Bu başarısından dolayı Mustafa Kemal 5. Ordu Kumandanı Mareşal Liman von Sanders Paşa’nın övgüsünü aldı ve 1 Haziran 1915’te albaylığa yükseldi. Aynı zamanda 6-7 Ağustos 1915 yılında İngilizler Arıburnu’nda takviyeli taarruza geçtiler. Bölgede şiddetli çarpışmalar yaşandı. Cepheden cepheye koşan Al-bay Mustafa Kemal 8 Ağustos 1915 yılında Anafartalar Grubu Komutanlığı’na getirildi. 9 Ağustos’ta görevinin başına geçti ve aynı gün Anafartalar Zaferi’ni kazandı. Bu zaferden sonra zaferler bibirini izledi: 17 Ağustos’ta Kireçtepe, 21 Ağustos’ta II. Anafartalar. Çanakkale Savaşı’nda kazanılan zaferler, Mustafa Kemal’in başarılı bir komutan olduğunu ispatladı. Anafartalar Zaferi’nden sonra Mustafa Kemal vekaleten 2. Ordu Kumandan-lığı’nın başına geçmek üzere Diyarbakır’a gitti. Bu ordunun Kurmay Başkanı Albay İsmet İnönü idi. Bu dönem Mustafa Kemal’in, İnönü’yle birlikte çalışmaya başladığı yıllar oldu. İki komutan güney cephesinde Rus kuvvetleriyle yapılan savaşlar sonucunda Muş ve Bitlis geri aldılar. Bu günlerde Mustafa Kemal ilk önce Hicaz Kuvvey-i Seferiyesi Komutanlığı’na getirilmek istendi. Fakat ani bir kararla 5 Temmuz 1917’de Yıldırım Orduları Grubu emrindeki Halep’te kurulma-sı kararlaştırılan 7. Ordu’nun başına getirildi. Halep Cephesi’nin genel idaresi Alman General Falkenhein’in kontrolü altındaydı. Mustafa Kemal ile Falkenhein arasında askeri fikirlerde anlaşmazlıklar ortaya çıktı. Ortak bir noktada anlaşma sağlanamayınca Mustafa Kemal görevinden istifa etmek durumunda kaldı. Bunun üzerine 7 Kasım 1917 de Mustafa Kemal İstanbul’a gelerek Genel Ka-rargah’ta görev almaya başladı. O dönemde Veliaht olan Vahdettin Almanya’ya bir gezi düzenlemekteydi. Mus-tafa Kemal de geziye katıldı ve Vahdettin ile birlikte Alman cephelerini dolaşa-rak incelemelerde bulundu. Ayrıca burada Keiser II. Wilhelm’ın genel karargahını ve Elsass bölgesini ziyaret etti. Bu gezi Mustafa Kemal’in Alman komutanlarla görüşmeler yaparak fikir alışveşinde bulunmasını sağladı. Kurtuluş Savaşı Yılları Devletin başında bulunan Sultan Reşat’ın vefatı üzerine Mustafa Kemal İstan-bul’a döndü. Vahdettin tahta çıkma hazırlıklarını tamamlayarak devletin başına geçti. 15 Ağustos 1918’de 7. Ordu Komutanı olarak görevlendirildi, Suriye Cephesi’ne giderek Halep’e ulaştı. Bu bölgede İngilizlere karşı çok büyük başarılar elde etti. Böylece bölgedeki Türk Ordusu biraz daha güçlendi. Bütün bunlar yaşanırken 19 Eylül 1918’de, Allenby komutasındaki İtilaf kuvvetleri genel taarruza geçe-rek üç ordudan oluşan Yıldırım Orduları Grubu’nu ağır bir yenilgiye uğrattılar. Savaşın diğer cephelerindeki durum da İtilaf Devletleri’nin lehine gelişiyordu.

İstanbul’da ise iç siyaset çok hareketliydi. Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Sava-şı’nda yenilmesini bir türlü içine sindiremeyen Sadrazam Talat Paşa 7 Ekim 1918’te istifa etti ve yeni kabineyi Ahmet İzzet Paşa kurarak sadrazamlığa atandı. Ülke tam bir karmaşa içindeydi. Anadolu’nun dört bir yanında düşma-na karşı direniş hareketleri başlamış, bir yandan da dış kışkırtmalarla azınlık ayaklanmaları gündeme gelmişti. İstanbul’da onlarca farklı siyasi muhalif grup örgütleniyor, herkes ayrı bir düşünceyi savunuyordu. Kurtuluşu sömürge olmak-ta görenler, manda idaresini kabul etmek isteyenler, işgalden maddi menfaat sağlamaya çalışanlar dahi vardı. Tüm bunlar yaşanırken Mustafa Kemal Paşa da gerekli makamlara, askeri ve siyasi fikirler veriyor, çeşitli görüşlerini bildiriyordu, ancak bunları uygulattıracak bir merci bulması mümkün görünmüyordu. Öte yandan İtilaf Devletleri Osmanlı Devleti ile masaya oturmak için sabırsızlıkla bekliyordu. Sonunda 30 Ekim 1918 tarihinde Osmanlı Devleti, İtilaf Devletleri ile Mondros Mütarekesi’ni imzaladı. Böylece I. Dünya Savaşı’ndan resmen çekilmiş oldu. Ertesi gün öğle vaktinde yürürlüğe giren Mondros Mütarekenamesi’nin 19. maddesi gereğince, Yıldı-rım Orduları Grubu kumandanı olan Liman von Sanders Paşa görevden alınıp, Mustafa Kemal Paşa bu göreve getirildi. Ancak bu sırada Yıldırım Orduları Gru-bu işlevini kaybetmişti, bu nedenle Vahdettin tarafından 7 Kasım’da kaldırıldı. Milli Mücadele Dönemi Mustafa Kemal, Anadolu’da artık Milli Mücadele’ye başlama vaktinin geldiğini biliyordu. Bu sırada kendisine 9. Ordu Müfettişliği görevi teklif edildi. Anado-lu’da çalışacağı ve çok geniş yetkilere sahip olacağı için bu görevi kabul etti. Bu sırada İngilizler, Samsun dolaylarındaki Rum çeteleriyle Türkler arasındaki çatışmaların engellenmesini istiyorlardı. Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişliği’ni Samsun’daki duruma müdahale etmesi için çok iyi bir fırsat olarak görüyordu. Bunun üzerine 16 Mayıs 1919 günü eski ama gayet iyi durumda olan Ban-dırma vapuru ile İstanbul’dan yola çıktı. Bandırma vapuru Karadeniz’in hırçın dalgalarına dayanma gücü ve direnci az olan bir gemiydi, fakat Karadeniz’i çok iyi tanıyan İsmail Hakkı kaptan gemiyi başarıyla Samsun’a ulaştırdı. Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919 sabahı Refet Bele, Kazım Dirik, ‘Ayıcı’ Mehmet Arif Bey, Hüsrev Gerede ile birlikte Samsun’a ayak bastı.

Samsun’a gelmesinin amacı, Samsun ve çevresindeki asayişin nasıl olduğunu kontrol etmek ve duruma hakim olmaktı. Samsun’a ayak basmasından he-men sonra Mustafa Kemal Paşa’nın görevlendirilme gerekçesine aykırı hare-ketlerini gören İngiliz yetkililer endişelendiler. Bunun üzerine Osmanlı Harbiye Nezareti’ne şikayette bulunarak “karışıklıklara sebebiyet veren bu kişinin” geri çağrılmasını talep ettiler. Harbiye Nazırı bu talebi kabul ederek Mustafa Ke-mali İstanbul’a çağırdı. İstanbul’dan azledildiğine dair telgraf yola çıktığı anda, Mustafa Kemal de Harbiye Nezareti’ne ve Sultan’a sadece müfettişlik göre-vinden değil, aynı zamanda ordudan da istifa ettiğini bildirdi. Artık sade bir va-tandaştı. Kısa bir süre sonra bütün yurttan sevgi ve bağlılık mesajları gelmeye başladı. Ayrıca Kazım Karabekir, Mustafa Kemal’in yanına gelip askerlerinin ve subaylarının saygılarını ileterek kendisini halen komutanları olarak gördüğünü ifade etti. Samsun’a çıkışından henüz bir buçuk ay gibi kısa bir süre geçmiş olmasına rağmen bu süre içerisinde yaptığı faaliyetler, başta İngilizler olmak üzere işgalci kuvvetlerin bütün hesaplarını bozacak mahiyetteydi. Bir hafta kadar Samsun’da kaldıktan sonra Havza’ya geçen, oradan Amasya’ya giden Mustafa Kemal Paşa, memleketin muhtelif yerlerinde cereyan eden olaylar ve özellikle Anadolu’da başlayan işgallerle ilgilenmeye, bildiriler yayınlamaya, yazışmalar yapmaya başlamıştı. 19 Mayıs 1919 tarihinde Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkması Türk tarihinin bir dönüm noktasıdır. Bu olayla Türk Milli Mücadelesi fiilen başlamış oluyor-du. Nitekim Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışından itibaren yürüttüğü faaliyetler tamamen milli bir Türk devleti kurmayı hedefleyen faaliyetlerdir. Mustafa Kemal sadece emrindeki kolordu komutanlıklarıyla değil, bütün birlik komutanlıkları ve sivil yöneticilerle ilişki kurarak ulusal direniş hareketine ka-tılmalarını istedi. 22 Haziran 1919’da Amasya’da yayımladığı genelgeyle: “Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir. Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kur-taracaktır.” şeklindeki önemli açıklamayı yaparak Milli Mücadelenin örgütlü olarak resmen başladığını tüm dünyaya açıkladı. Bu önemli açıklamayı yaparken Rauf Orbay, Kazım Karabekir Paşa, Refet Bele ve Ali Fuat Cebesoy Mustafa Kemal’in yanında yer aldılar. Daha sonraki günlerde Anadolu’da Milli Müca-dele Birliği’nin kurulmasının önemli bir adımı da Erzurum Kongresi ile atıldı. 23 Temmuz – 7 Ağustos 1919 tarihleri arasında gerçekleşen kongre için Mustafa Kemal, Nutuk’ta şöyle diyordu: “Benim Erzurum’a gelişim, bütün milletin ateş-ten bir çember içine alınmış olduğu bir zamana tesadüf etti. Bütün millet bu çemberin içinden nasıl çıkılacağını düşünmekte idi.” 14 gün boyunca devam eden yoğun bir çalışmadan sonra sona eren Erzurum Kongresi’nde, vatanın ulusal sınırlar içinde parçalanmaz bir bütün olduğu, ulu-sal sınırlar dışında vatan olmayacağı belirtildi. Mustafa Kemal bütün kararların yürütülmesi için bir temsil heyeti seçilmesini önerdi ve seçilen heyetin başına da kendisi geçti. Böylece “Anadolu’da yürütme gücü ulusal bir devlet kurmak” konusundaki niyet ve inancı da açıkça ifade edilmiş oluyordu. Erzurum Kongresi kararları ülkede ve dünyada büyük yankı uyandırdı. Vatanseverler bu kararları coş-kuyla karşıladılar. Mustafa Kemal Türk Ulusu’nun çok büyük umudu haline geldi. Mustafa Kemal Amasya Genelgesi sırasında Sivas’ta da bir kongre yapılmasını planlamıştı. Araya Erzurum Kongresi girdiğinden, Sivas Kongresi ancak 4 – 11 Eylül 1919 tarihleri arasında toplandı. Bu kongrede, ulusal direnişi yönetecek olan siyasi yapılanmayı oluşturuldu. Dıştan ve içten gelen bütün zorluklara kar-şın Sivas Kongresi, Türk tarihine damgasını vurdu. Sivas Kongresi’yle yabancı bir devletin güdümünde yaşama önerisi olan manda konusu bir daha gündeme gelmeyecek şekilde reddedildi. Atatürk’ün “Ya bağımsızlık ya ölüm” parolası bundan sonra temel ilke olarak yaygınlaştı ve benimsendi. Sivas Kongresi’nin önemli bir özelliği de kongre üyelerinin sadece vatanın kurtuluşu ve milletin mutluluğu için mücadele edeceklerine dair yemin etmeleri olmuştur. Bu önemli gelişmelerin ardından Mustafa Kemal, 27 Aralık 1919’da birkaç arkadaşıyla birlikte Ankara’ya gitti. Burada halka kendisini coşku ve heyecanla karşıladı. Mustafa Kemal Milli Mücadele’yi buradan yönetmeye başladı ve yur-dun birçok köşesinden vatanseverler Mustafa Kemal’e destek olmak için Anka-ra’ya geldi. Mart 1920 tarihinde işgal güçleri İstanbul’u işgal ettiler ve Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı fesh edilip, meclis üyelerinin bir kısmını tutuklandı. Bunun üzerine Mustafa Kemal, 23 Nisan 1920’de Ankara’da ülkenin her bölgesinden gelen millet temsilcileriyle birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasını sağladı. Millet iradesini temsil edilen mecliste Mustafa Kemal, Erzurum mebu-su sıfatıyla Meclis ve Hükümet Başkanı seçildi. T.B.M.M., Anadolu hükümetinin yapısını oluşturarak Milli Mücadele’yi yönetecek bir kurum haline geldi. Mustafa Kemal, tüm bu atılımları ve ileri görüşlülüğü sayesinde, memleketi askeri ve siyasi zaferlerle uçurumun kenarından kurtarmış oldu.

Milli Mücadele Kahramanları Siyasi oluşumu takip eden süreçte, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Mus-tafa Kemal Paşa, Milli Savunma Bakanı Fevzi Çakmak Paşa ve Genelkurmay Başkanı ve aynı zamanda Batı Cephesi Komutanı Albay İsmet Bey, hep birlikte düzenli ordunun kurulması için gereken çalışmalara başladılar. Bu aylar, milli mücadele tarihimizin en cesur en çetin geçen ayları olmuştur. Bu sırada ordu içinde başına buyruk hareket eden Çerkez Ethem kuvvetlerini ortadan kaldırmak üzere Batı Cephesi Komutanı İsmet Bey harekete geçti. Ancak bu hareket sırasında Batı Cephesi Kuvvetleri savaş mevzilerinden çok uzaklaştılar ve bunu fırsat bilen Yunanlılar Anadolu’nun içlerine doğru hızla ilerlemeye başladı. İsmet Paşa kumandasındaki Türk Ordusu’nun ve milletinin cansiperhane yaptığı mücadele sonucunda, I. İnönü (6-10 Ocak 1921) ve II. İnönü (23 Mart-1 Nisan 1921) Muharebelerinde Yunan Ordusu geri püskürtüldü. Cephede bu gelişmeler yaşanırken Büyük Millet Meclisi, Mustafa Kemal’i olağanüstü yetkilerle başkomutanlığa getirdi. Bu görevi kabul eden Mustafa Kemal Meclis’e şu şekilde hitap etti: Meclis’in sayın üyelerinin umumi surette beliren arzu ve istekleri üzerine Başkomutanlığı kabul ediyorum. Bu vazifeyi, kendi üzerime almaktan doğacak yararları en kısa zamanda elde edebilmek ve ordunun maddi ve manevi kuvvetini en kısa zamanda artırmak ve yönetimini bir kat daha kuvvetlendirmek için, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin haiz olduğu yetkileri fiilen kullanmak şartı ile üzerime alıyorum. Hayatım boyunca milli hakimiyetin en sadık bir hizmetkarı olduğumu milletin nazarında bir defa daha doğrulamak için bu yetkinin 3 ay gibi kısa bir müddetle sınırlandırılmasını ayrıca istiyorum. Bu sırada gerçekleşen Sakarya Meydan Savaşı 22 gün 22 gece sürdü. Sonu-cunda Yunan ordularına karşı yeni bir zafer kazanıldı, Yunan ordusu büyük bir hezimete uğradı. Bu zaferden sonra 19 Eylül 1921’de TBMM Mustafa Kemal Paşa’ya Gazi ünvanı verdi. Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğiyle başlayan Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922’de Yunan cephelerini böldü ve Yunan ordu-su 30 Ağustos 1922 tarihinde Dumlupınar Meydan Muharebesi’nde tekrar bozguna uğratıldı. Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, 1 Eylül günü ordumuza; “Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir ileri!..” emrini verdi. Ulusal Kurtuluş Savaşımız’ın başarıya ulaşması özlemiyle yanıp tutuşan kahraman askerimiz kaçan düşmanı aralıksız olarak cesurca takip ederek ilerledi. 9 Eylül sabahı askerimiz İzmir’e girdi. Kuşkusuz bir tarihi destan yazılmaya devam ediyordu ve şerefli Türk Bayrağı yabancı bayraklar indirilerek göndere çekildi. Düşmanların çoğu limanda bulunan savaş gemilerine binerek kaçtılar. Böylece Kurtuluş Savaşımız sona erdi. Mondros Mütarekesi ve Sevr Antlaşmasıyla Türk Milleti’ni Anadolu topraklarından çıkartacaklarını uman işgalci güçlere karşı, milletimiz tek vücut halinde amansız bir mücadele verdi. Mustafa Kemal milletin bu büyük zaferini anatırken, bu zaferin asıl hedefini şöyle dile getirmiştir: “Kayıtsız şartsız bağımsız yeni bir Türk Devleti kurmak!” Lozan Antlaşması Kurtuluş Savaşı’nın sonunda Mudanya Mütarekesi imzalandı, bundan kısa bir süre sonra İtilaf Devletleri 23 Ekim1922’de Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümetiyle Osmanlı Devleti’ni İsviçre’nin Lozan kentinde konferansa çağırdı. Bu arada 1 Kasım 1922’de saltanat kaldırıldığından, konferansa sadece TBMM delegeleri katıldı. 24 Temmuz 1923’te Lozan Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma Türk Devleti’nin bağımsızlığını onaylıyordu ve tüm dünyada buna şahit olmuştu. Böylece türlü haksızlıklarla paramparça edilen ve küçültülen vatan toprakları üzerinde, yepyeni bir Türk devletinin yükseliyordu. Antlaşmanın başlıca hükümleri şu şekildeydi: Türkiye’nin sınırları, Irak kesimi (Musul) dışında Misak-ı Milli’de çizildiği gibi olacak, Yunanistan savaş tazminatı olarak Edirne yakınındaki Karaağaç’ı Türki-ye’ye bırakacak, Ege Denizi’nde Bozcaada ile Gökçeada Türkiye’ye verilecek, Midilli, Sakız, Sisam gibi Anadolu’ya yakın adalar, askersizleştirilmek şartıyla Yunanistan’a bırakılacak. Cumhurbaşkanlığı Dönemi (1923-1938) Lozan’n kabulü ve barışın sağlanmasıyla Türk Devleti’nin siyasal yapısını belirleyecek devlet şeklinin ve adının ne olacağı sorusu gündeme geldi. 1 Kasım  1922’de TBMM, saltanatı kaldırmıştı. Vahidettin’i tahttan indirerek hükümetin İstanbul’daki varlığına son vermişti. Tüm bunlar, Türk Milleti’nin cumhuriyete adım adım yaklaştığının işaretiydi. En büyük adımı da Mustafa Kemal, Cumhuriyet Halk Fırkası’nı 8 Nisan 1923 tarihinde kurarak attı. Böylece yeni Türkiye’nin ilk siyasi partisi oluşturulmuş oldu. Mustafa Kemal mebus adaylarını kendi seçti. Mustafa Kemal cumhuriyeti ilan etmeye karar vermişti, fakat parti içinden aykırı sesler gelmeye başlayınca bu kararını hızlandırdı. 28 Ekim gecesi Çankaya’da İsmet Paşa ve bazı kimseleri toplantıya çağırdı ve “Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz.” diyerek kararını açıkladı. Ertesi gün 29 Ekim 1923 tarihinde mecliste oylamaya katılan 159 milletvekili oybirliğiyle Cumhuriyet’i ilan ederek, Mustafa Kemal Paşa’yı Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçtiler. Halk bu ha-beri coşkuyla karşıladı. Bu arada 101 pare top atıldı. Top sesleri Türk ulusuna cumhuriyeti ilan ediyordu. Türk ulusu, işgalden büyük bir mücadele sonucu kurtulmuş yıllardan beri hasretini çektiği egemenliğe ve cumhuriyete kavuşmuştu. Mustafa Kemal Cumhurbaşkanı seçildiğinde henüz 42 yaşındaydı. Cumhuriyetin ilk Başbakanı İsmet Paşa oldu. Dört yıl sonra cumhurbaşkanlığı seçimleri tekrarlandı. 1927’de Mustafa Kemal Paşa partinin “değişmez genel başkanı” olarak kabul edildi ve mebus adaylarını seçme yetkisi, kaydı hayat şartıyla kendisine tanındı. 1927, 1931, 1935 yıllarında meclis Mustafa Kemal yeniden cumhurbaşkanlığına seçildi. Mustafa Kemal çok büyük atılımlar yaparak inkilapların büyük kısmını başarıyla gerçekleştirdikten sonra, tarihe adını yazdıran milli mücadeleyi ve büyük çabalarla kurulan yeni Türkiye’nin oluşumunu anlatan Nutuk’u yazdı. Nutuk’u 1927 yılında parti kongresinde etkileyici üslubuyla okudu. Serbest Cumhuriyet Fırkası Mustafa Kemal Atatürk, 12 Ağustos 1930’da çok partili meclise geçilmesi amacıyla ve demokratik bir sistemin oturmasını sağlamak için yeni bir partiye ihtiyaç olduğunu düşündü. Bunun üzerine yakın arkadaşı Fethi Bey (Okyar)’a Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurdurdu. Partiye ismini bizzat kendi verdi. Atatürk bu partiye kız kardeşi Makbule Hanım ile birlikte çocukluk ve okul arkadaşı Nuri Conker’i de üye yaptı. Serbest Cumhuriyet Fırkası’na halkın ilgisi çok yoğun olmuştu. Destekçileri gün geçtikçe artmış, parti muhalefet partisi olmaktan çıkıp iktidara doğru yürümeye başlamıştı. Bu durumdan endişe duymaya başlayan Cumhuriyet Halk Fırkası üyeleri partinin kapatılması yönünde görüşlerini Mustafa Kemal’e bildirdiler. Hatta Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın parti başkanı bizzat Mustafa Kemal’den partiyi kapatmasını istemişti. Bunun üzerine Mustafa Kemal 17 Kasım 1930’da partiyi fesh etmiş, yaşadıkları bu tecrübe üzerine Cumhuriyet Halk Fırkası üyeleri de 1945 yılına kadar yeni bir parti kurulmasına izin vermemişlerdir. Son Yılları… Atatürk’ün İstanbul’daki ikametgahı Avrupa sanatı üsluplarının bir karışımı ola-rak 1843-1856 yılları arasında inşa edilmiş Dolmabahçe Sarayı idi. Atatürk son günlerini de yine bu sarayda geçirdi. Atatürk ülkesiyle o kadar ilgiliydi ki, sanki hiç hastalanmamış gibi seyahatlarına devam etti. Tam iyileşmeden Ankara’ya yaptığı yorucu yolculuk hastalığının artmasına neden oldu. Ayrıca aynı günlerde gündemde olan Hatay sorunu ile çok fazla ilgileniyor ve mutlaka çözülmesi gerektiğine inanıyordu, bu yüzden Mersin ve Adana’ya gezi düzenleyerek askerleri denetledi. Atatürk hastalığını hiç önemsemeden vatanı için çalışmaya devam ediyordu. 1937 yılında doktorlar kendisine siroz teşhisi koydular. Bu sırada 4 Temmuz 1938 yılında Hatay Antlaşması’nın yürürlüğe girmesi Atatürk’ü rahatlatıp se-vindirdi. Hastalığı ilerlediğinden doktorlar deniz havasının iyi geleceği düşündüler ve bunun üzerine Savarona yatı Bakanlar Kurulu kararıyla satın alınarak Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’ün şahsi kullanımına tahsis edildi. Tüm halk Atatürk’ün sağlığa kavuşması için dua ediyor her haberi can kulağı ile dinliyordu. Atatürk bu tarihte kendi mirasının da paylaşımına başladı. Bu paylaşım şu şekilde sıralandı: Çiftliklerini hazineye, taşınmazlarının bir kısmını Ankara ve Bursa Belediyelerine bağışladı. Bunların dışında mirasından kız kardeşine, manevi evlatlarına, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu’na da pay ayırdı. 8 Kasım’dan itibaren Atatürk’ün durumu ağırlaştı. Tüm yurtta sağlık durumuyla ilgili haberler sürekli takip edilmekteydi. Halk kurtarılması için umutla bekliyordu, fakat doktorların tüm müdahalelerine karşın Atatürk, 10 Kasım 1938 saat 9:05’te Dolmabahçe Sarayı’nda hayata gözlerini yumdu. Atatürk’ünnaşı özel bir katafalka yerleştirildi. Türk bayrağına sarılı olan tabutunun başında silah arkadaşları nöbet tuttu ve üç gün boyunca halkımız Atatürk’ün naaşını ziyaret etti. Cenazesi 20 Kasım’da Ankara’ya getirilerek ertesi gün 21 Kasım 1938’de törenle geçici kabri olan Ankara Etnografya Müzesi’ne kondu. Anıtkabir inşa edildikten sonra naaşı görkemli bir törenle Türk Milleti’nin de eşliğiyle 10 Kasım 1953 günü ebedi istirahatgahına nakledildi. Atatürk Devrimleri Ülkesine çok büyük bir sevgiyle bağlı olan Atatürk’ün en büyük amacı Türkiye’yi “muasır medeniyet seviyesine çıkarmak”tı. Bu amaç için ülkeyi hazırlayarak, değişim için rahat bir geçişi sağlayacak ortamı oluşturdu. Yaptığı düzenleme-ler başlangıçta Osmanlıca “reform” veya “dönüşüm” anlamına gelen “inkılap” adıyla gündeme geldi. Türk Milleti’ne inanan ve Türk’ün yüzyıllardır yabancı güçler tarafından bastırılmış olan asil karakterini ortaya çıkaran Atatürk, bu inançla ilkelerini uygulamaya koymuş ve başarılı olmuştur. Atatürk inkılapları beş ana başlık altında toplanabilir: Siyasal İnkılaplar 29 Ekim 1923 yılında Cumhuriyetin ilanı, 1 Kasım 1922 yılında Osmanlı saltanatının kaldırılması ve Osmanlı Devleti’nin tasfiyesi, 3 Mart 1924 yılında Halifeliğin kaldırılması ve Osmanlı hanedanı mensup-larının yurt dışına çıkarılması, 1928 yılında anayasaya laiklik ilkesinin eklenmesi. Hukuk İnkılapları 1924 yılında İslam vakıflarının devlet idaresine alınması,  1926 yılında İsviçre Medeni Kanunu’ndan tercüme edilerek hazırlanan Me-deni Kanunun’un kabulü, 1927 yılında İtalyan Ceza Kanunu’ndan tercüme edilerek hazırlanan Türk Ceza Kanunu’nun kabulü. Toplumsal İnkılaplar 25 Kasım 1925 yılında şapka devrimi, 30 Kasım 1925 yılında tekkelerin, zaviyelerin ve türbelerin kapatılması, 1930 yılında kadınlara belediye seçimlerinde ve 1935 yılında genel seçimlerde seçme ve seçilme hakkı tanınması, 21 Haziran 1934 yılında Soyadı Kanunu’nun çıkarılması, 26 Kasım 1934 yılında efendi, Bey, Paşa gibi lakap ve ünvanların kullanımının yasaklanması, 1925-1931’te uluslararası saat, takvim ve uzunluk ölçülerinin kabulü. Eğitim ve Kültür İnkılapları 3 Mart 1924 yılında Öğretimin Birleştirilmesi Yasası (Tevhid-i Tedrisat Ka-nunu) ile devlete bağlı olmayan ilköğretim kurumlarının kapatılması, 1 Kasım 1928 yılında yeni Türk harflerinin kabulü ve Arap alfabesiyle her türlü yayın ve eğitimin yasaklanması, 1932 yılında Türk Dil ve Tarih Kurumlarının kurulması, 1932-1938’te Dil Devrimi ve Güneş Dil Teorisinin benimsenmesi, 31 Mayıs 1933 yılında Darülfünun’un kapatılıp, İstanbul Üniversitesi adıyla yeniden kurulması.